ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
175
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
من قيام كنم بمردم خواهم گفت : قاتل و مقتول هر دو در دوزخ خواهند بود . ابن مجالد از او صرف نظر كرد . بيان تمرد اهالى مارده در آن سال اهالى مارده تمرد خود را تكرار نمودند بر حكم بن هشام امير اندلس شوريدند و تمرد كردند . براى سركوبى آنها شخصا لشكر كشيد و در سنه صد و نود و پنج تا سنه نود و شش چندين بار جنگ در آن ديار رخ داد و عاقبت كار فرنگيان غفلت و اشتغال مسلمين بجنگ داخلى را مغتنم شمرده از حدود گذشتند و بيغما پرداختند كشتند و گرفتار كردند و ربودند و بردند و بسى ويران نمودند در حالى كه حكم سرگرم جنگ با اهالى مارده بود و قادر بر مقابله و مقاتله فرنگيان نبود . خبر رسيد كه مرزنشينان از هجوم فرنگيان دچار انواع بليات و محن گرديده و بر فشار و آزار دشمن افزوده شده . زنى مسلمان اسير شد فرياد زد . اى حكم اى پناه بىپناهان . حكم آگاه شد . سپاهى عظيم گرد آورد و ديار فرنگ را قصد كرد . در سنه صد و نود و شش وارد كشور دشمن شد و چندين قلعه و شهر گشود . همه را ويران كرد و غنيمت و اسير گرفت . مردان را كشت و زنان را گرفتار كرد . به آن محلى كه زن مسلمان در آن استغاثه كرده بود رسيد . بعضى از اسراء را مبادله و آن زن را آزاد كرد و بعضى از آنها را با فديه رها نمود و ساير گرفتاران را كشت و چون جنگ و غزا را پايان داد از مرزنشينان پرسيد : آيا حكم بداد آن زن بىپناه و ساير مرزنشينان رسيد يا نه ؟ همه گفتند : آرى او با پيروزى به شهر قرطبه بازگشت . بيان حوادث در آن سال روميان بر ميخائيل پادشاه خود شوريدند او گريخت و بعد در دير و كليسا گوشهنشينى اختيار و دنيا را ترك نمود .